Kartusz to element, który łączy w sobie funkcję i dekorację — wyznacza przestrzeń, skupia uwagę i jednocześnie zdobi. W tradycji snycerskiej jest jednym z najtrudniejszych i najbardziej prestiżowych ornamentów.

Definicja

Kartusz w snycerstwie to dekoracyjna rama otaczająca wewnętrzne pole przeznaczone na napis, herb, inicjały, datę lub motyw figuralny. Forma kartuszy naśladuje zwój papieru, tarczę lub skórzaną wyprawkę — stąd charakterystyczne zawinięcia i fałdy na krawędziach.

Historia i style

Kartusz jako forma dekoracyjna pojawił się w renesansie włoskim, jednak swoją dojrzałość osiągnął w baroku, gdzie stał się najważniejszym nośnikiem informacji i heraldyki na fasadach kościołów, pomnikach nagrobnych i meblach representacyjnych. Styl barokowy charakteryzuje dynamiczne fałdy i asymetryczne kompozycje. Styl rokokowy — lekkie, asymetryczne formy z motywami muszli. Styl klasycystyczny — spokojna, symetryczna forma owalna lub prostokątna.

Kartusz jest ramą dla słów, które mają trwać wiecznie — musi być godny tej roli.— Z tradycji snycerskiej

Technika wykonania kartuszy

Wykonanie kartuszy należy do najtrudniejszych zadań snycerskich. Fałdy i zawinięcia muszą być miękkie, naturalne i przekonujące. Snycerz pracuje równocześnie nad formą zewnętrzną (fałdy obramienia) i wewnętrznym polem, zachowując odpowiedni relief. Używa żłobaków o różnych profilach i precyzyjnych dłut płaskich. Drewno: lipa lub grusza do kartuszy meblowych, dąb — do architektonicznych.

Zastosowanie

Kartusze stosuje się na szczytach szaf i sekretarzyków jako główny akcent dekoracyjny, na epitafiach i tablicach inskrypcyjnych, w dekoracji portali i kominków, na frontonach budowli, oraz jako obramienie herbów w meblach szlacheckich i kościelnych. Często otaczają je liście akantu, woluty i girlandy.